در ورود به شهر توس، اولین بنای تاریخی مهمی که توجه هر تازه واردی را جلب می کند، ساختمان عظیمی است در مدخل شهر که به «بقعه هارونیه» یا «هارونیه» شهرت یافته است.
این بنا که قدمت آن از قرن هشتم و یا نهایتا هفتم هجری پیشتر نمی رود، به رغم اعتقاد اهالی توس که آن را به هارون الرشید(خلافت 170 تا 193 ه.ق.) نسبت می دهند، اصلا نمی تواند ربطی به آن زمان داشته باشد.
پلان بنا بیش از هر چیز به ساختمان یک خانقاه یا آرامگاه شباهت دارد. قدمت آن هم نباید از سده های هشتم و هفتم پیشتر باشد. بنابراین باید دردوره ایلخانان مغول یا آل کرت و سربداران ساخته شده باشد. اما پیداست که پیش از آن درمحل مزبور مسجدی وجود داشته، زیرا محراب آن در بیرون ضلع شمالی بنای فعلی حفظ شده است.
مصالح بنا از آجر و ماسه و ملاط گچ و تزیینات آن منحصر به «مقرنس ها» و کاربندی های گچی در داخل و قاب ها و چین و شکن هایی بر رویه بیرونی است. در شمال صحن اصلی، سکو و نشستنگاهی ساخته شده که می تواند محل جلوس یا مدرس شیخ خانقاه بوده باشد و در پس آن سه اتاقک با سقف کوتاه تر وجود دارد که اتاق میانی بزرگتر از جانبین است.
هارونیه در حال حاضر بزرگترین ساختمان تاریخی شهر طابران توس محسوب می شود و در چند دهه گذشته از بحث انگیز ترین ابنیه این دیار بوده است.
برخی عوام معتقدند که یکی از عمال و والیان هارون یا فرزند او مامون، سر تعدادی «سید» را در همان محل بریده و در چاهی افکنده است.
اقتباس از کتاب راهنمای شهر توس
